Czynniki wpływające na przetwarzanie bodźców sensorycznych

Poranny pośpiech, hałas w przedszkolu, metka w ubraniu czy konieczność szybkiej zmiany aktywności mogą być dla jednego dziecka zupełnie zwykłe, a dla innego stanowić wyraźne obciążenie. Właśnie w takich codziennych sytuacjach można zauważyć zachowania powiązane ze sposobem odbierania i przetwarzania bodźców. Integracja sensoryczna opisuje proces, w którym informacje docierające z różnych układów zmysłowych są porządkowane i wykorzystywane do odpowiedniego reagowania.

Nie chodzi wyłącznie o wzrok, słuch czy dotyk. Znaczenie mają także informacje dotyczące równowagi, ruchu oraz położenia swojego ciała. Ich prawidłowe połączenie jest potrzebne podczas pozornie prostych czynności, takich jak siedzenie przy stole, przechodzenie po schodach, zapinanie guzików, korzystanie z przyborów czy uczestniczenie w zabawie ruchowej.

W obserwacji dziecka szczególnie istotne są sytuacje, które regularnie się powtarzają. Jedno dziecko może zasłaniać uszy przy głośnych dźwiękach, inne może mieć trudność z tolerowaniem określonych ubrań albo niechętnie dotykać niektórych materiałów. Zdarza się także odwrotna reakcja: potrzeba częstego biegania, kręcenia się, podskakiwania lub mocnego nacisku na przedmioty. W pewnych sytuacjach takie zachowania są proste do zauważenia, ale w innych przypadkach ukazują się tylko w określonych ustaleniach. Warto wtedy zwrócić uwagę na porę dnia, poziom zmęczenia, liczbę osób w sąsiedztwie i rodzaj wykonywanego zadania. Te elementy mogą posiadać znaczenie, ponieważ reakcja na ten sam bodziec nie zawsze wygląda bardzo podobnie. Sama niechęć do hałasu, ruchu czy dokładnie określonej faktury nie jest też wystarczającą fundamentem do stwierdzenia określonej trudności.

W praktyce pomocne jest patrzenie na zachowanie szerzej niż jedynie przez pryzmat pojedynczej reakcji. Jeżeli już dziecko często wstaje w trakcie zajęć, warto sprawdzić, czy problem pojawia się także podczas zabawy, posiłku lub rozmowy, czy może dotyczy jedynie długiego siedzenia. Tożsamo przy trudnościach z czynnościami manualnymi znaczenie ma to, czy występują one tylko przy pisaniu, czy także w trakcie budowania z klocków, wycinania i zapinania odzieży. Takie porównania pozwalają dostrzec powtarzalne schematy. W ocenie funkcjonowania bierze się pod uwagę też wiek a także ogólny etap rozwoju. Zachowanie typowe dla młodszego dziecka może posiadać całkiem inne znaczenie u starszego, dlatego interpretowanie pojedynczych objawów bez szerszego kontekstu może prowadzić do błędnych wniosków.

Podejście powiązane z integracją sensoryczną może obejmować obserwację reakcji dziecka na różne rodzaje bodźców a także analizę tego, jak wpływają one na wykonywanie codziennych obowiązków. Wyselekcjonowanie aktywności nie powinien być przypadkowy. To, co dla jednego dziecka jest neutralnym doświadczeniem, dla innego może oznaczać nadmiar wrażeń lub wymagać dużego wysiłku. Znaczenie ma też stopniowanie trudności i uwzględnianie obowiązującego stanu dziecka, ponieważ jego możliwości mogą edytować się w współzależności od zmęczenia czy sytuacji. W zwyczajnym życiu można więc głównie obserwować współzależności między bodźcem, reakcją i konsekwencją dla dokładnie określonej czynności. Takie informacje są bardziej użyteczne niż samo przypisywanie zachowania do jednej dziedzinie, ponieważ pozwalają dokładniej opisać, w jakich ustaleniach pojawia się trudność i czego konkretnie tyczy się.

Więcej: terapia integracji sensorycznej łódź.